Ek diski sunucuda kullanma: bölümleme, biçimlendirme ve kalıcı bağlama

1. Önce bilmeniz gerekenler

Panelden eklenen disk sunucunuza ham, boş bir disk olarak gelir. Sunucu onu görür ama dosya sistemi olmadığı için hiçbir yere bağlı değildir. Üç iş yapacaksınız:

1. Diski bulmak (adı sdb, sdc gibi görünür).
2. Üzerine bir dosya sistemi kurmak (biçimlendirmek).
3. Bir klasöre bağlamak ve bu bağlantıyı kalıcı yapmak.

Aşağıdaki komutlar Ubuntu, Debian, AlmaLinux ve Rocky Linux'ta aynıdır; farklar ilgili yerde belirtilmiştir. HDD (büyük depolama) ek disk de aynı adımlarla kullanılır.

2. Adım adım: diski kullanıma hazırlama

1. Diski bulun. Sunucuya bağlanın ve diskleri listeleyin:

   bash

   lsblk -o NAME,SIZE,TYPE,FSTYPE,MOUNTPOINT
   

   Örnek çıktı (kök disk 25 GB, yeni disk 20 GB):

   kod

   NAME    SIZE TYPE FSTYPE MOUNTPOINT
   sda      25G disk
   ├─sda1   24G part ext4   /
   ├─sda14   4M part
   ├─sda15 106M part vfat   /boot/efi
   └─sda16 913M part ext4   /boot
   sdb      20G disk
   

   Yeni disk: boyutu panelde girdiğiniz değerdir, altında bölüm yoktur, FSTYPE ve MOUNTPOINT sütunları boştur (burada sdb). Bundan sonraki komutlarda sdb yerine kendi diskinizin adını yazın.

2. Bölümleyin (önerilir). Diske GPT bölüm tablosu yazıp tek bir bölüm oluşturun:

   bash

   parted -s /dev/sdb mklabel gpt mkpart veri 1MiB 100%
   lsblk /dev/sdb          # altında sdb1 görmelisiniz
   

   parted yoksa Ubuntu/Debian'da apt install parted, AlmaLinux/Rocky'de dnf install parted ile kurun.

   Bilgi

   Bölümlemeden, diski doğrudan biçimlendirmek de mümkündür (Adım 3'te /dev/sdb1 yerine /dev/sdb yazarsınız). Bu daha basittir ve sonradan büyütmeyi de kolaylaştırır; ama bazı araçlar bölümsüz diski "boş" sanıp üzerine yazabilir. Emin değilseniz bölümleyin.

3. Biçimlendirin. Bir dosya sistemi seçin:

   bash

   mkfs.ext4 -L veri /dev/sdb1     # ext4: her dağıtımda var, güvenilir, ortak seçim
   # ya da
   mkfs.xfs -L veri /dev/sdb1      # xfs: büyük dosyalar ve yoğun yazma için; AlmaLinux/Rocky varsayılanı
   

   Ubuntu/Debian'da xfs için apt install xfsprogs gerekebilir. Emin değilseniz ext4 seçin. Seçtiğiniz dosya sistemini sonradan değiştirmek diski yeniden biçimlendirmek (yani veriyi silmek) demektir.

4. Bağlayın. Bir klasör oluşturun ve diski ona bağlayın:

   bash

   mkdir -p /mnt/veri
   mount /dev/sdb1 /mnt/veri
   df -hT /mnt/veri
   

   df çıktısında diskin boyutunu ve dosya sistemini görüyorsanız disk kullanıma hazırdır. Deneme için echo merhaba > /mnt/veri/dosya.txt yazabilirsiniz.

5. Kalıcı yapın. mount komutu yalnızca o oturum için geçerlidir; sunucu yeniden başladığında bağlantı kaybolur. Kalıcı olması için /etc/fstab dosyasına bir satır ekleyin. Satırda /dev/sdb1 değil, diskin UUID kimliğini kullanın (disk adları yeniden başlatmada değişebilir, UUID değişmez):

   bash

   echo "UUID=$(blkid -s UUID -o value /dev/sdb1) /mnt/veri ext4 defaults,nofail 0 2" >> /etc/fstab
   systemctl daemon-reload
   mount -a && echo "fstab tamam"
   

   xfs kullandıysanız satırdaki ext4 yerine xfs yazın. Satırın sonundaki nofail önemlidir: disk bir gün bağlanamazsa sunucu açılışta takılmaz, yine de açılır (Bölüm 5'e bakın).

6. Sınayın. Kalıcılığı doğrulamak için sunucuyu yeniden başlatın ve disk yine bağlı mı bakın:

   bash

   reboot
   # yeniden bağlanın
   df -hT /mnt/veri
   cat /mnt/veri/dosya.txt
   

3. Dosya izinleri

Diski root olarak biçimlendirdiğinizde bağlandığı klasörün sahibi root olur. Başka bir kullanıcının (ör. web uygulamanızın kullanıcısı) yazabilmesi için sahipliği verin:

chown -R uygulama:uygulama /mnt/veri     # "uygulama" yerine kendi kullanıcı adınız
chmod 750 /mnt/veri

4. Sık kullanılan örnekler

• Veritabanı verisi: Önce servisi durdurun, mevcut veri klasörünü yeni diske kopyalayın (rsync -a), sonra servisin ayarında veri klasörünü değiştirin. Aceleyle taşımayın; önce snapshot alın.
• Yedekler: Yedek betiğinizin hedef klasörünü /mnt/veri/yedek yapın. Sunucunun kendi diskindeki yedek, sunucu silinince onunla gider; önemli yedekleri sunucu dışına da kopyalayın.
• Birden çok disk: Her yeni disk için Adım 1-6'yı tekrarlayın; farklı bir klasör (/mnt/medya, /mnt/log) ve ayrı bir fstab satırı kullanın.

5. Sık karşılaşılan sorunlar

Disk lsblk'te görünmüyor. Panelde diskin eklendiğini ve görevin bittiğini kontrol edin. Sunucuya yeni disk bildirilmediyse diskleri yeniden taramasını isteyin:

for h in /sys/class/scsi_host/host*/scan; do echo "- - -" > $h; done
lsblk

mount: wrong fs type, bad option, bad superblock hatası alıyorum. Büyük olasılıkla disk henüz biçimlendirilmemiştir ya da yanlış bölümü bağlamaya çalışıyorsunuz. lsblk -f ile FSTYPE sütununa bakın; boşsa Adım 3'ü yapın.

mkfs "contains a ... file system" diyor ya da onay istiyor. Disk daha önce kullanılmış olabilir. Doğru diski seçtiğinizden eminseniz ve içindeki veriye ihtiyacınız yoksa devam edebilirsiniz; emin değilseniz durun ve lsblk -f ile diski tekrar kontrol edin.

Yeniden başlatınca disk bağlanmıyor. fstab satırını kontrol edin: mount -a komutu hata veriyorsa satırda yazım hatası vardır. UUID'nin blkid /dev/sdb1 çıktısıyla aynı olduğundan emin olun.

fstab hatası yüzünden sunucu açılmıyor. nofail seçeneği bu durumu büyük ölçüde önler: disk bağlanamazsa sistem yine de açılır, yalnız o klasör boş kalır. Yine de sunucu "emergency mode"da kalırsa panelden Konsol'u açın, root olarak girin ve hatalı satırı düzeltin ya da başına # koyarak yorum satırı yapın (nano /etc/fstab), sonra reboot deyin. fstab'ı düzenlemeden önce kopyasını almak iyi bir alışkanlıktır: cp /etc/fstab /etc/fstab.bak.

Diski panelden sildim; sunucu nasıl etkilenir? Silmeden önce sunucuda diski ayırın (umount /mnt/veri) ve fstab satırını silin ya da # ile devre dışı bırakın. Silinen diskin verisi geri getirilemez. nofail sayesinde unutulmuş satır sunucunun açılmasını engellemez.

Disk adları değişti (sdb yerine sdc oldu). Birden çok diskiniz varsa, bir disk silinince ya da eklenince adlar kayabilir. Bu yüzden fstab'ta daima UUID kullanıyoruz.

6. Sık sorulan sorular